Professionele Gebitsreiniging

Twee aanvullingen bij het betoog van Fridus van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

H. van der Woerdt — Tandheelkundig Preventie Dashboard

Reiniging werkt mits gecombineerd met instructie

Fridus van der Weijden heeft in het tweede nummer van Dentista Magazine 2026 een indrukwekkend overzichtsartikel geschreven over de professionele gebitsreiniging. Het is een genuanceerd, wetenschappelijk onderbouwd stuk dat iedere tandarts en mondhygiënist zou moeten lezen. [lees het artikel]

Zijn centrale boodschap is helder — en hij herhaalt hem meer dan tien keer. Voor de patiënt zónder parodontale problemen is de medische noodzaak van een standaard halfjaarlijkse reiniging minder groot dan doorgaans wordt aangenomen. Tenzij die reiniging gepaard gaat met effectieve instructie en motivatie voor plaquecontrole thuis.

Eerder hebben we gezien dat zonder aandacht voor het niveau van zelfzorg het effect van een professionele gebitsreiniging, met name bij mensen zonder parodontale problemen, klinisch gezien twijfelachtig is.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Zijn conclusie laat weinig aan de verbeelding over:

Het belangrijkste doel blijft het verbeteren van de mondhygiëne van de patiënt, waarbij de professionele gebitsreiniging als 'schone start' wordt gebruikt om effectieve zelfzorg thuis te ondersteunen.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Ik ben het volledig met hem eens. De wetenschap onderbouwt zijn standpunt:

Een combinatie van professionele gebitsreiniging gecombineerd mét herhaalde mondhygiëne-instructie lijkt essentieel om een klinisch significant effect te bereiken.

— Lembarti et al., 1998, geciteerd door Van der Weijden

Zijn betoog roept twee concrete vragen op voor de praktijk.

De instructiecode die de praktijk vermijdt — de cijfers

Uit mijn enquête onder 53 tandartsen en mondhygiënisten blijkt dat van alle klachten over de rekening in de algemene praktijk ruim 70% betrekking heeft op preventie. Dat is op zichzelf veelzeggend. Maar de verdeling ínnen die klachten vertelt een nog scherper verhaal.

De omzetverhouding

M03 — professionele gebitsreiniging — bepaalt 22,5% van de totale praktijkomzet. Dat M03 klachten genereert is ergens begrijpelijk: het is een van de grootste omzetpijlers van de praktijk en er wordt simpelweg veel M03 gedeclareerd. Het klaagvolume staat min of meer in verhouding tot het declaratievolume.

Bij de M01-code — preventieve voorlichting en instructie — zien we iets heel anders. Een verhouding die de code bedrijfseconomisch gezien onhoudbaar maakt.

Risicoscore: klachtvermeldingen afgezet tegen omzetaandeel, relatief aan M03. M01 werd 12 keer expliciet als directe boosdoener aangewezen: 7× als eerste keuze, 4× als tweede keuze, 1× als derde keuze. N=53.

Gemeten naar omzetaandeel leidt M01 bijna vijf keer vaker tot een klacht dan M03. Een code die nauwelijks omzet oplevert, maar een onevenredig groot deel van de administratieve rompslomp en beschadigde patiëntrelaties veroorzaakt.

De tandarts wil het wél — de patiënt zegt nee

Hier is iets belangrijks te zeggen over de grondoorzaak. Tandartsen willen instructie geven. Ze weten dat het noodzakelijk is. Maar de patiënt maakt, op zijn eigen manier en vaak volkomen terecht vanuit zijn perspectief, duidelijk dat hij het niet op prijs stelt — zeker niet in de huidige vorm en zeker niet als hij er apart voor moet betalen.

Eigenlijk alleen klachten over de M01-code — "ik ga toch niet betalen voor uitleg" — en dat terwijl ze zelf vragen erover stelden.

— een respondent

Ja zeker weet ik dat: de M01. Instructies voelen mensen zich klein kind.

— een respondent

M01? Dacht je dat ik zat te wachten op ruzie met de patiënt?

— een respondent

De patiënt ervaart mondelinge instructie niet als behandeling. Een gesprek voelt niet als een medische handeling. En de rekening die volgt voelt dan als een aanslag.

Vermijding als overlevingsstrategie

De tandarts zit klem. Wie M01 blijft declareren, krijgt discussie. Wie ermee stopt, verliest omzet en bevestigt impliciet dat instructie geen declarabele handeling is. De uitweg die velen kiezen: instructietijd verdwijnt stilletjes in M03, of wordt helemaal weggelaten.

Wij brengen M01 al jaren niet meer in rekening vanwege klachten erover; de mondhygiëniste rekent ook voor instructie M03.

— een respondent

Geen specifieke code M01 — deze opnemen in de M03, dit geeft in ieder geval minder klachten.

— een respondent

Twee aanvullingen: screening als meetinstrument en patiëntinzicht als sleutel

Van der Weijden bespreekt de Guided Biofilm Therapie en stelt vast dat ook moderne reinigingsprotocollen alleen effectief zijn mits gecombineerd met mondhygiëne-instructie:

Klinische studies laten zien dat GBT bij patiënten zonder diepe pockets goed toepasbaar is, mits gecombineerd met mondhygiëne-instructies.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Die observatie mondt uit in een bredere stelling die voor elk reinigingsprotocol geldt:

Hoewel het kleuren van tandplaque een vast onderdeel is van moderne behandelconcepten, zou het kleuren van tandplaque eigenlijk de standaard moeten zijn in elke behandeling.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Dat is een sterk fundament. En het opent de deur naar twee concrete aanvullingen.

Aanvulling 1 — Kleuren formaliseren tot screening

Kleuren geeft een momentopname. Maar zonder herhaalbare registratie blijft het precies dat: een momentopname. Er is geen baseline, geen vergelijkingspunt bij de volgende herbenoeming, geen objectief getal dat de patiënt kan begrijpen.

In de parodontologie kennen we de Periodieke Parodontale Screening (PPS) — internationaal ook bekend als PSR en BPE. Het is een snelle ja/nee-check met een sonde. De uitkomst is geen definitieve diagnose, maar geeft aan óf er een probleem is en of verdere actie nodig is. Snel, gestandaardiseerd, herhaalbaar. De PPS maakt parodontale screening uitvoerbaar omdat het geen volledige paro-status vereist.

Voor preventie ontbreekt zo'n praktische tussenlaag grotendeels nog. Kleuring van plaque is een stap in de goede richting, maar het formaliseren van die meting tot een gestandaardiseerde, dichotome ja/nee-registratie — uitvoerbaar in twee minuten, herhaalbaar bij elke herbenoeming — is de volgende logische stap. Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor tandvleesbloeding.

Aanvulling 2 — De patiënt als meetpunt

Er is een tweede reden waarom een screening meer doet dan kleuren alleen, en die raakt direct aan de weerstand die deel 2 beschrijft.

De kern van het M01-probleem is dat de patiënt mondelinge instructie ervaart als een oordeel — als iemand die hem vertelt wat hij fout doet. Dat roept weerstand op. De patiënt voelt zich beoordeeld, wil er niet voor betalen, en begrijpt niet waarom de instructie noodzakelijk is.

Een screening verandert die dynamiek fundamenteel. Wanneer de patiënt zijn eigen plaquescore ziet — niet als oordeel van de behandelaar, maar als uitkomst van een meting — begrijpt hij zelf waarom instructie noodzakelijk is. De kleur spreekt. De score spreekt. En de patiënt die zijn eigen percentage ziet staan, stelt zelf de vraag: hoe verbeter ik dit?

Dat is een fundamenteel andere dynamiek dan een mondelinge instructie. De barrière — "ik ga toch niet betalen voor uitleg" — slijt wanneer de patiënt de uitleg niet meer nodig heeft om het probleem te begrijpen. Hij ziet het al. De instructie volgt niet uit het oordeel van de behandelaar, maar uit de eigen meting van de patiënt.

Wat PAI en PBAI bieden

Precies die twee aanvullingen bieden de PAI (Plaque Awareness Index) en de PBAI (Papillary Bleeding Awareness Index). Geen uitgebreide paro-status. Geen tijdrovend protocol. Tien dichotome meetpunten interproximaal — dezelfde locaties als de API van Lange et al. (1977) en de EIBI van Caton & Polson (1985) waarop Van der Weijden zich in zijn artikel beroept.

De professionele reiniging als 'schone start' — Van der Weijdens eigen formulering — wordt pas volledig betekenisvol als we weten waar we van starten. En nog fundamenteler: of de patiënt bij de volgende afspraak daadwerkelijk iets heeft gedaan met de instructie van de vorige keer.

Dat is wat een screening doet. Dat is wat PAI en PBAI beogen. Niet als vervanging van de mondhygiëneinstructie, maar als het meetinstrument dat haar geloofwaardig, herhaalbaar en — door de patiënt zelf gedragen — effectief maakt.

Literatuur

1. Van der Weijden, F. (2026). Professionele Gebitsreiniging. Dentista Magazine, 2026(2). issuu.com
2. Lembarti, N., et al. (1998). Geciteerd in: Van der Weijden 2026. Combinatie professionele reiniging en herhaalde instructie.
3. Lange, D.E., Plagmann, H.C., Eenboom, A., Promesberger, A. (1977). Klinische Bewertungsverfahren zur Objektivierung der Mundhygiene. Dtsch Zahnärztl Z., 32:44–47.
4. Caton, J.G., Polson, A.M. (1985). The interdental bleeding index: a simplified procedure for monitoring gingival health. Compend Contin Educ Dent., 6(2):88–92.
5. Van der Woerdt, H. (2024). Enquête Preventie 2023 — declaratiecodes, klachten en effectiviteit. Tandheelkundig Preventie Dashboard.