Professionele Gebitsreiniging

Een reactie op Fridus van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

H. van der Woerdt — Tandheelkundig Preventie Dashboard

Fridus van der Weijden schreef in Dentista Magazine 2026-2 een sterk en genuanceerd artikel over professionele gebitsreiniging. [lees het artikel] Zijn centrale punt is overtuigend: professionele reiniging heeft vooral waarde wanneer deze gepaard gaat met effectieve mondhygiëne-instructie en gedragsverandering thuis.

Het belangrijkste doel blijft het verbeteren van de mondhygiëne van de patiënt, waarbij de professionele gebitsreiniging als 'schone start' wordt gebruikt om effectieve zelfzorg thuis te ondersteunen.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Daar zit precies de uitdaging voor de algemene praktijk.

Niet omdat tandartsen of mondhygiënisten géén instructie willen geven, maar omdat mondhygiëne-instructie in de huidige praktijkstructuur moeilijk uitvoerbaar en vaak zelfs contraproductief is geworden. Uit mijn enquête onder 53 tandartsen en mondhygiënisten blijkt dat juist de M01-code ("voorlichting en instructie") onevenredig veel klachten oproept. Veel praktijken vermijden de code daarom, verstoppen instructie in M03 of laten haar stilzwijgend achterwege.

En dat heeft consequenties. Want als instructie essentieel is voor het effect van professionele reiniging, dan moeten we ook eerlijk kijken naar de vraag hoe die instructie in de praktijk werkelijk functioneert.

Uitgebreide versie met volledig cijfermateriaal en twee afzonderlijke aanvullingen: lees het volledige artikel.

M01: de instructiecode die niemand meer durft te declareren

M03 — professionele gebitsreiniging — bepaalt 22,5% van de totale praktijkomzet. Dat M03 klachten genereert is ergens begrijpelijk: het declaratievolume is groot. Bij de M01-code — preventieve voorlichting en instructie — zien we een heel ander patroon.

Risicoscore: klachtvermeldingen afgezet tegen omzetaandeel, relatief aan M03. M01 werd 12 keer expliciet als directe boosdoener aangewezen: 7× als eerste keuze, 4× als tweede keuze, 1× als derde keuze. N=53.

Gemeten naar omzetaandeel leidt M01 bijna vijf keer vaker tot een klacht dan M03. De reacties van respondenten zijn onverbloemd:

Eigenlijk alleen klachten over de M01-code — "ik ga toch niet betalen voor uitleg" — en dat terwijl ze zelf vragen erover stelden.

— een respondent

Ja zeker weet ik dat: de M01. Instructies voelen mensen zich klein kind.

— een respondent

Wij brengen M01 al jaren niet meer in rekening vanwege klachten erover; de mondhygiëniste rekent ook voor instructie M03.

— een respondent

De instructie die Van der Weijden als onmisbare voorwaarde beschouwt voor zinvolle gebitsreiniging, is precies de handeling die in de algemene praktijk structureel wordt vermeden, verborgen of weggelaten. Niet uit onwil, maar als rationele reactie op patiëntfeedback en een tariefstructuur die instructie financieel onhoudbaar heeft gemaakt.

Kleuren is nog geen screening — PAI en PBAI als ontbrekende schakel

In het artikel in Dentista wordt ook de Guided Biofilm Therapie besproken. Van der Weijden stelt vast dat ook moderne reinigingsprotocollen alleen effectief zijn mits gecombineerd met mondhygiëne-instructie. Die observatie mondt uit in een bredere stelling:

Hoewel het kleuren van tandplaque een vast onderdeel is van moderne behandelconcepten, zou het kleuren van tandplaque eigenlijk de standaard moeten zijn in elke behandeling.

— Van der Weijden, Dentista Magazine 2026-2

Dat is een sterk punt. Maar kleuren alléén is nog geen screening. Zonder een eenvoudige, herhaalbare registratie van plaque en bloeding blijft het een momentopname — zonder baseline, zonder vergelijkingspunt bij een volgend consult. In de parodontologie kennen we PPS/PSR/BPE: snelle, gestandaardiseerde screenings die direct zichtbaar maken óf er een probleem is. Voor preventie ontbreekt zo'n praktische screening.

Een screening biedt niet alleen de behandelaar houvast, maar ook de patiënt. Een screening op plaque en bloeding geeft de patiënt een eigen score. Een startpunt voor vragen, voor een gesprek, voor instructie.

De patiënt die ziet hoeveel plaque er zit. Niet als oordeel van de behandelaar ("Het ziet er beter uit dan de vorige keer"), maar als uitkomst van een meting. De patiënt begrijpt zelf waarom instructie noodzakelijk is. De barrière ("ik ga toch niet betalen voor uitleg") verdwijnt wanneer de patiënt geen uitleg nodig heeft om het probleem te zien. Wie zijn eigen score ziet, wil weten hoe hij het kan verbeteren.

Precies daarvoor zijn PAI (Plaque Awareness Index) en PBAI (Papillary Bleeding Awareness Index) bedoeld: eenvoudige dichotome screenings op plaque en papillaire bloeding — tien meetpunten interproximaal, analoog aan de API van Lange et al. (1977) en de EIBI van Caton & Polson (1985). Niet als vervanging van instructie, maar als meetinstrument dat instructie zichtbaar, herhaalbaar en door de patiënt controleerbaar effectief maakt.

Mondhygiëne-instructie wordt pas echt effectief wanneer de patiënt niet alleen uitleg krijgt, maar ook zijn eigen score ziet veranderen.

Literatuur

1. Van der Weijden, F. (2026). Professionele Gebitsreiniging. Dentista Magazine, 2026(2). issuu.com
2. Lange, D.E., Plagmann, H.C., Eenboom, A., Promesberger, A. (1977). Klinische Bewertungsverfahren zur Objektivierung der Mundhygiene. Dtsch Zahnärztl Z., 32:44–47.
3. Caton, J.G., Polson, A.M. (1985). The interdental bleeding index: a simplified procedure for monitoring gingival health. Compend Contin Educ Dent., 6(2):88–92.
4. Van der Woerdt, H. (2024). Enquête Preventie 2023 — declaratiecodes, klachten en effectiviteit. Tandheelkundig Preventie Dashboard.